2013(e)ko otsailaren 18(a), astelehena

Norvegiako fiordoak

Iturria: Elhuyar aldizkaria


Norvegian aurkitu ditzakegu naturaren formazio liluragarrienetako batzuk: fiordoak.
Glaziarren ondorioz milaka urtean zehar arrokan sortu diren korridore sakonak dira fiordoak. Beren ibilbide geldo baina etengabean, Norvegiako glaziarrak harriak eta lurra higatuz joan ziren; hala, ibilbide horretan sortuz joan ziren haranak gero eta zabalago eta sakonago bihurtu zituzten. Kalkulatzen da milurteko bakoitzean metro-erdi bat arroka higatzen duela glaziarrak. Urte askoren buruan, glaziarrak itsasora iritsi ziren, eta, han, urtzen hasi. Gero, glaziarrek sortutako haranetan Ipar itsasoa sartu eta urez bete zituen. Horrela jaio ziren fiordoak.
Fiordoen rankingean, Groenlandia dago lehenengo postuan, baina Norvegiakoak dira ezagunenak. Hor dago munduko bigarren fiordo luzeena, Sognefjorden famatua; 204 km luze da. Sognefjorden fiordoa bost besotan banatzen da, eta beso horiek, beste hainbatetan. Haietako bi, Geirangerfjord eta Nordfjord, UNESCOREN gizateriaren ondare naturalaren zerrendan daude.
Nordfjord Norvegiako barnealdeko mendietaraino sartzen da eta, han, Jostedalsbreen glaziarraren ur gezarekin nahasten da. Jostedalsbreen Europako glaziar luzeena da, 100 km ditu.
Uraren mailatik zein airetik, fiordoen pareta ikaragarrien perspektiba txundigarria da. Pareta batzuek 1.800 metroko altuera dute.

2013(e)ko otsailaren 17(a), igandea

Bryce Canyon



2012/10/01 Iturria: Elhuyar aldizkaria


Izotzak, urak eta haizeak milioika urtetan zizelkatutako tximiniaz josita dago Bryce Canyon. Harkaitz horien formak eta kolore gorri, laranja eta zuriek paisaia ikusgarria osatzen dute. Estatu Batuetan, Utah-ren hegomendebaldean dago, 2.000 metrotik gorako altueran.
Bryce Canyon ez da ibai batek eragindako higaduraz sortu, eta, beraz, izen hori duen arren, izatez ez da arroila bat. Aitzitik, 30 bat kilometroan hedatzen diren hainbat anfiteatro natural dira. Eta hoodoo izeneko tximinia itxurako egitura geologikoak dira bertako ezaugarri nabarmenena; luzeenak 60 metrokoak dira. Anfiteatro handiena Bryce anfiteatroa da (argazkietan): 19 km luze, 5 km zabal eta 240 metro sakon da.

2013(e)ko urtarrilaren 7(a), astelehena

Gure ondare geologikoa

2012/10/27 ITURRIA: TEKNOPOLIS

Urdaibaien, UPV-EHU-ko aditu talde batek geologiaren ikuspegitik interesgarriak diren 150 gune identifikatu eta markatu ditu. Miren Mendia geologoak gidatu gaitu gune horietan zehar. 

2012(e)ko uztailaren 10(a), asteartea

Paper zaharrak berri


2013/06/01 Lakar Iraizoz, Oihane - Elhuyar Zientzia


Tolosan dago Gipuzkoako Artxibo Orokorra. XV. mendetik aurrerako agiriak dituzte bertan. Eraikina bera 1904. urtetik da dokumentu horien gordailu. Han baino lehen, ordea, Tolosako Santa Maria elizan izan zituzten, sakristien gainean, 1530etik. Kondizioak ez ziren izan dokumentuak hondatu gabe gordetzeko onenak. Are gehiago, suterik ere jasan zuten inoiz, hala nola XVIII. mendearen bukaeran, bai eta bustialdirik ere, aipatutako sutean herritarrek Oria ibaiaren ertzera bota baitzituzten hainbat dokumentu, garretatik babesteko.
Gorabehera horiek pairatutako dokumentuek zaharberritze-laborategitik pasatzeko premia dute. Sendatu egiten dituzte laborategian, beren funtzioa betetzen jarrai dezaten; alegia, interesa duen orok kontsultatu ahal izan ditzan.