Arizonako olatua

2012/06/01 Iturria: Elhuyar aldizkaria

Arizonako iparraldean, desertuaren erdian, Coyote Buttes izeneko hareharrizko muinoen artean dago The Wave edo "olatua" deitzen zaion leku ikusgarri hau. U-itxurako bi sakonune dira, 36 m luze eta 19 m zabal bata, eta 16 m luze eta 2 m zabal bestea; euri-urak eta haizeak hareharri marradunean higatutako bihurgune leun eta koloretsuak. Hareazko olatu ezinezkoak.

Arizona/ iStockphoto.com/Phototropic

Moeraki harkaitzak

2012/09/01 Iturria: Elhuyar aldizkaria

Duela 60 milioi urte, itsas hondoko sedimentuan harrizko bola batzuk hasi ziren sortzen. Nukleo batzuen inguruan sedimentuen zementazioz osatutako konkrezioak; urteak pasatu ahala, gero eta handiagoak. Gero, lurrazalean gelditu ziren itsas hondoko sedimentu-geruzak, eta, higaduraren poderioz, agerian inguruko sedimentuak baino gogorragoak ziren harrizko esferak. Moeraki harkaitzak dira.

Zeelanda Berriko hegoaldean daude, Moeraki eta Hampden herrixken artean, Koekohe Beach hondartzan. Handienek 2 metroko diametroa dute eta 7 tona inguru pisatzen dute; txikienak, berriz, futboleko baloi baten tankerakoak dira. 50 bat dira guztira. XIX. mendeko argazkien arabera, gehiago ere izan ziren, baina, dirudienez, txikienak jendeak eraman ditu, lorategian jartzeko, edo oroigarri gisa... Gaur egun, legez babestuta daude, eta debekatuta dago haiek hondatzea, mugitzea, edo graffitiak egitea.

Higadura, garraioa eta sedimentazioa

Iturria: Agrega

Norvegiako fiordoak

Iturria: Elhuyar aldizkaria

Norvegian aurkitu ditzakegu naturaren formazio liluragarrienetako batzuk: fiordoak.

Glaziarren ondorioz milaka urtean zehar arrokan sortu diren korridore sakonak dira fiordoak. Beren ibilbide geldo baina etengabean, Norvegiako glaziarrak harriak eta lurra higatuz joan ziren; hala, ibilbide horretan sortuz joan ziren haranak gero eta zabalago eta sakonago bihurtu zituzten. Kalkulatzen da milurteko bakoitzean metro-erdi bat arroka higatzen duela glaziarrak. Urte askoren buruan, glaziarrak itsasora iritsi ziren, eta, han, urtzen hasi. Gero, glaziarrek sortutako haranetan Ipar itsasoa sartu eta urez bete zituen. Horrela jaio ziren fiordoak.

Fiordoen rankingean, Groenlandia dago lehenengo postuan, baina Norvegiakoak dira ezagunenak. Hor dago munduko bigarren fiordo luzeena, Sognefjorden famatua; 204 km luze da. Sognefjorden fiordoa bost besotan banatzen da, eta beso horiek, beste hainbatetan. Haietako bi, Geirangerfjord eta Nordfjord, UNESCOREN gizateriaren ondare naturalaren zerrendan daude.

Nordfjord Norvegiako barnealdeko mendietaraino sartzen da eta, han, Jostedalsbreen glaziarraren ur gezarekin nahasten da. Jostedalsbreen Europako glaziar luzeena da, 100 km ditu.

Uraren mailatik zein airetik, fiordoen pareta ikaragarrien perspektiba txundigarria da. Pareta batzuek 1.800 metroko altuera dute.

Bryce Canyon

2012/10/01 Iturria: Elhuyar aldizkaria

Izotzak, urak eta haizeak milioika urtetan zizelkatutako tximiniaz josita dago Bryce Canyon. Harkaitz horien formak eta kolore gorri, laranja eta zuriek paisaia ikusgarria osatzen dute. Estatu Batuetan, Utah-ren hegomendebaldean dago, 2.000 metrotik gorako altueran.

Bryce Canyon ez da ibai batek eragindako higaduraz sortu, eta, beraz, izen hori duen arren, izatez ez da arroila bat. Aitzitik, 30 bat kilometroan hedatzen diren hainbat anfiteatro natural dira. Eta hoodoo izeneko tximinia itxurako egitura geologikoak dira bertako ezaugarri nabarmenena; luzeenak 60 metrokoak dira. Anfiteatro handiena Bryce anfiteatroa da (argazkietan): 19 km luze, 5 km zabal eta 240 metro sakon da.

Gure ondare geologikoa

2012/10/27 ITURRIA: TEKNOPOLIS

Urdaibaien, UPV-EHU-ko aditu talde batek geologiaren ikuspegitik interesgarriak diren 150 gune identifikatu eta markatu ditu. Miren Mendia geologoak gidatu gaitu gune horietan zehar.